Отчет Гиниятуллиной Г.М. 2013г

Отчет работы педагога Гиниятуллиной Г.М.

Билгеле бер кичерешләр нәтиҗәсендә балаларда тойгылар барлыкка килә. Яңа кичерешләр йогынтысы  астында тойгылар үзгәрергә мөмкин.

Безнең илдә үсен килүче яшь буынны әхлак тәрбиясе белән тәрбияләү, үткен сорау булып тора. Балаларга әхлак тәрбия бирү, тәрбиячеләрнең бурычы булып тора.

Кече яштәге без тәрбиячеләр гаилә балаларда яхшы, кин күнелле, булуны тәрбиялибез. Бу тәрбия гөмер-гөмергә кала.

Балалар бакчасында тәрбия бурыычлары- өлкәннәрне хөрмәт итү, әхлак гадәтләр. Мәктәпкәчә яштәге балаларда бу әхлак  гадәтләр тәрбияләнә.

Аеруча 5-6 яшьтә балада әхлак тәрбия, туган иленә, авылына, бертуган шәһәренә ярату тойгылары, мөнәсәбәтләре формалашу зур урын ала.

 Әйләнә-тирә белән танышу процессында балаларда үз иленә мәхәббәт, иптәшләренә яхшы мөнәсәбәт, гаделлек тойгысы формалаша, дус эшләү һәм уйный белү, киң күңеллеккә, гүзәллеккә омтылу тәрбияләнә.

Балаларда көчле йогынтуны, көчле тойгылар булдырырга әдәбият ярдәм итә. “Уку” – дип әйткән В.А. Сухомлинский – бу тәрәзә, анын аша балалар үз-үзләрен дөнья күреп беләләр.

Әдәбият балалар өчен шатлык чыганагы гына түгел, ул шулай ук бөтен яктан тәрбияләү чыганагы да. Ул әйләнә -тирә белән таныштыра, балалар да кешеләр арасында мөнәсәбәтләрне, яхшылык һәм явазлык, дөреслек һәм гаделлек һ.б.

Безгә база программма тәгдим иткән,  әдәбият исемлеге белән таныштыру, киң спектр юнәлеш бирә.

Монда әсәрләр табигать турында, безне чорнап алган тереклек, хезмәт турында, хайваннар кошлар турында һ.б.

Дәресләрдә план буенча әсәрләр  кертү, ике бурычны хәл итәргә мөмкин: белем бирүне һәм тәрбия.

Мәсәлән: “З. Гомерова китабын укып”. “Без яшә - шәһәр”.  Казанның истәлеге урын зур булмаган сәяхәт башкаралар шикелле була.

Алар безнең шәһәр матыурлыгы турында һәм байлыгы көчлелеге турында танышалар.

Әйләнә-тирәне танып белүдә үзенең беренче адымнарын бала зурлар җитәкчелек астында башкара. Ата-аналарга балаларны күпкү өйрәтергә кирәк. Һәртөрле тормыш мөһим күнегүләре генә түгел, шулай ук беренче чиратта – игелеккә- кешелеклел ккләргә, гаделлекләр, хезмәт сөюченлеккә өйрәтергә кирәк. Өлкәннәр уңай үрнәк белән тирә-яктагы кешеләр, үз карашлары, үз үрнәкләре булган гына уңай тәрбия бирергә, уңай нәтиҗәләргә ирешергә мөмкин.

Тәрбия процессы уышы шуннан тора, балага нихңтле уңай үрнәк тәэсир итәсез, бала да шулай уңай эш итә, уңай тәрбия ала.

Уңай  тәрбия бирү сорауларына китаплар кыймәтле ярдәм бирә.

Китаплар шул тормыш турында сөйлиләр. Зурлар тормышы. Эш сөючән  кеше – рухи матурлык.  Балалар өчен андый хикәяләр дөреслек яңгырый,  чөнки әсәрдәге геройлар аларның әти-әниләренә охшаган.  Шул кешеләр белән алар һәркөнне очрашалар.  Балалар әти-әниләренең яхшы күңелле, гадел булулары белән  горурланалар.Михалковның “Сездә нәрсә?”  шигырендә алабыз. З. Туйфанова “Шофер булам”; “Әнием һөнәре”  Ф. Яруллин.

Кешенең яраткан эше ана ничек бәхетле  итә икәнен.

Маршакнын “Возлы утрау”, “Почта”; “Хикәя билгесез батыр турында И. Винокурнын “Самолет оча”. И. Туричина “Кеше авырды”әсәрләре аша белем була.

Хикәяләрнең тәрбия тәэсире чиксез.Алар балаларда ышаганлык уяталар, башкага да мөмкин дә түгел. Шулай, җаваплы һәр кеше эшләргә тиеш.

Балалар китаплары – балалар тәрбияләүдә кирәклә күптөрлә киңәшчеләр. Бала үзе аңласын өчен һәр тәрбияче белә, күпме үзсүзлекләр һәм түземлекләр таләп ителә. Әммә ләкин бала җәза бирүгә караганда, Р. Валиевның “Сабыйга” шигерен сөйләү аңа нык тәэсир итә.

Бала кабатлау өчен, аңа яхшы үрнәк кирәк. Ничек эшләргә кирәк дигән әсәр кирәк. Бу әсәрләр “киң күңелле Вовка” (А. Барто),  В. Маяковсвкий “Нәрсә начар, нәрсә яхшы”.

Балалар агачларга, чәчәкләргә карыйлар, ләкин әле аңлап бөтермиләр аларның әхәмиятләрен. Аларны табигать дөньясына алып керергә кирәк, аны аңлаешлы, кызыкклы якын итәргә кирәк. Балалар усал түгел. Ләкин мин сөйләргә бер очрак турында. Бер малай күбәләкләрне тотып, шырпы тартмасына тутырды. Ник алай эшлисен дигән сорауга – аңа алар цирк өчен кирәк, ул хайваннар өйрәтүче диде.  Малай әлбәттә аңламый табигаткә зиян китерүен.Ул табигаттә үз-үзен ничек тотарга кирәк икәнен белмәде.Шуңа  балалар табигатне яратырга өйрәнсеннәр өчен безгә китаплар булыша.

В. Бианки табигать турында хикәяләр бөек остасы булган.  Аның һәр әсәрендә балалар өчен күп яңалыклар. Аның шундый әсәрләре – «Лесные домишки», «Аришка-трусишка», «Купание медвежат» һ.б. Аның бөтен әсәрләрендә һәм әкиятләрендә табигать турында тулы хәбәрләр генә түгел, ә шулай ук гыйбрәтлек белән тулы.

Табигать турында күп бәйле материал , аңа карата яхшы мәнәсәбәт турында Н. Сладков, Г. Скребицкий, Н. Дуров, Г. Снегирев әсәрләреннән алырга мөмкин. Классикларның әсәрләре: А. Пушкиннын, С. Есенинның, Никитинның, Тютчевның шигырьләре балаларга табигатьнен матурлыгын күрергә ярдәм итә.

Олылар өчен хезмәт турындагы китаплар балаларда кызыксынучанлык, кызыксыну, хөрмәт, ярдәм итәргә (теләк), охшаш булырга теләк уяталар. Балалрның әхлак сыйфатларын тәрбияләү өчен С. Маршакнын «Как печаталась книга?», Шуртаковнын «Зерно упало в землю» һ.б. китаплары бик бәяле.

Һәм әлбәттә, балаларнын унай эмоцияләрен тәрбияләүдә, иң күп мөмкинчелекләр әкияттә.

Һәр әкияттә яхшылык белән усаллык арасында чик салынган. Алар килешмәүче дошманнар. Аларһаманда керәштә, ләкин киң күңеллек һәрвакыт җиңә.

Яхшылыкнын усаллык өстеннән җиңү идеясе күңелдә йөртелде, кешеләрнен зиһере барлыкка килүе белән туыды.

Шуна курә әкиятнен йогынтысы баланын рухи дөньясына тәэсир итүе көчле.

Әгәрдә, Одоевскийнын “Мороз Иванович” әкиятендә әйбәт кыз коега төшә, ул аны хезмәт һәм кайгырту өчен кемеш һәм брильянтлар белән бүләкли, ялкау кызны ул боз белән бүләкли.Бу аңа ялкаулык һәм тупаслык өчен җәза

Рус халык хәйләсез әкияттә “Шалкан” буыннан буынга күчә. Аны балалар һәм өлкәннәр сөйлиләр, театрда күрсәтәләр. Ул шуның белән үзенә тарта бабай үстерде бик зур шалкан, ә аны җирдән тартып чыгарырга  ярдәм итте кечкенә тычкан – нәниләр әкиятне шулай аңлыйлар.

Әкият аша балаларда игелеклелек, тыңлаучанлык, батырларның язмышлары өчен кичереш тәрбияләнә.

А. С. Пушкинның “Сказка о попе и его работнике Балде”, “Сказка о рыбаке и рыбке”,  Г. Х. Андерсонның һ. б. авторларның әкиятләре зур тәрбия бирәләр.

Кечкенә балаларга зур усаллыкны җиңәргә һәм юк итәргә охшый һәм ул аларга берсүзсез изгелекнең өстәнлегендә ышандыра. Балалар гади шартларга караганда әкияти шартларны яхшырак күрәләр, чөнки әкияти дөнҗя аларга якынрак, аңлаешлырак. Танып белү буенча  3кварталда  үткәрелгән диогностика.

(әйләнә –тирә белән танышу/зурлар төркемендә)

1. Транспорт төрләрен танып әйтә белү; көнкүрештә кеше хезмәтен җиңеләйтүче, яшәү өчен уңайлыклар тудыручы әйберләрне белү.
2. Предметларның төсен, күләмен, формасын, зурлыгын, авырлыгын, нинди материалдан эшләнгән булуын әйтә белү.
3. Материалларны сыйфатлары һәм үзенчәлекләре буенча тасвирлый белү (өслекнең төзелеше, катылыгы, ныклыгы, яңгырашы һ.б.)
4. Төзүчеләр, авыл эшчәннәре, транспорт һәм элемтә бүлег хезмәткәрләре, җиңел сәнәгать хезмәткәрләренең һөнәрләрен белү.
5. Үз туганнарын, өй адресын белү
6. Кайбер гаскәр төрләрен белү.
7. Туган шәһәренең (авылының), туган иленең, аның башкаласының исемен белү.
8. Татар халык бәйрәмнәрен белү(Нәүрүз.Нардуган .Сабан туй).

ОБЖ

9 .  Урамда  hәм өйдә куркыныч ситуацияләрне белү.(урамда чит кеше белән әйбер алмаска ,аңа ишек ачмаска)

10 . Тормыш именлеге куркынычсызлык кагыйдәләрен белү(ут белән электор приборлары белән уйнамаска)

11 . Витаминнар  hәм файдалы продуктларны белү.

12  .  Микроблар вирусларны белү.

13 . Үзенең адресын телефон номерын фамилиясен әтисенең исемен белү

Экология.

14. Кыргый җәнлекләрне, йорт хайваннарын, белү һәм танып әйтү.

15. Матдәләрнең каты хәлдән сыек хәлгә, сыек хәлдән каты хәлгә күчүләрен аңлау белү. 

   16.   берничә кош, бөҗәк һәм җир-су хайваннарын белү һәм танып әйтү.

   17.  Табигатьне ничек саклый белергә кирәклеген белү(агачны сндырмаска .чүплмәскә. учак якмаска)

   18.  Яфрактагы үзгәрешләрнең сәбәбен белү.(яфраклары кипкән-су җитми .яктылык җитми).

   19.   Башка илләрдә яшәүче кайбер җәнлекләрне танып әйт белү.

  20.   Күчмә кошларны белү(сыерчык.  торна . аист. Карлыгач)

ППД

     21   Кайбер юл йөрү кагыйдәләрен белү(урам аркылы махсус урыннан, светофорның яшел төсе янганда гына чыгарга мөмкин).

22  .Җәмәгат транспортында үз-үзеңне тоту кагыйдәләрен белү.

23.Транспорт төрләрен  танып әйтә белү.

24.Кисәтүче билгеләрне белү.

    25.Юл билгеләрен белү.(пункт медицинский помощи. Дети)

     26.Ашыгыч ярдәм .янгын сүндерүче.полиция машинасы нинди вазифа башкаруын белү.

    27.Билгеле бер җирдә генә уйнарга ярый икәнен белү.(тротуарда.ишек алдында).

Коммуникация.Матур әдәбият әсәрләрен уку

буенча 3 кварталга  диагностика.

       Сөйләмдә кешеләрнең үзара мөнәсәбәтләренә кагылышлы сүзләр куллана  белүне.

Сүздә авазның урынын билгели белүне.

Сәнгатле сөйли белүне.

 Сөйләмдә төрле кушма җөмләләр куллана белүне.

 Үзенә таныш вакыйгалар турында тулы җөмләләр белән  сөйли белүне.

сюжетлы рәсемнәр, картиналар тупламасы буенча мөстәкыйль рәвештә хикәяләр төзи белүне;

Исемне берничә сыйфат белән яраштыра белүне;

Тамырдаш сүзләр ясаый белүне( бал-баллы. Эш-эшчән-эшсез)

Басымны дөрес куя белүне.

Мәкальләргә анализ ясый белүне.(дустың үзеңнән яхшы булсын. Эш беткәч уйнарга ярый)

 Әкиятләрнең ахырларын тәмамлый белүне.

Зур булмаган әдәби әсәрләрнең эчтәлеген сөйли белүне.

 Әдәби персонажның кылган гамәлләре турында фикерләрен әйтә  белүне.

Элементар математик күзаллауларны үстерү буенча өченче кварталга  диогностика.

(зурлар төркемендә)

1.      Предметларны төркемли, төркемнәрне чагыштыра белү. Бөтен әйбернең үз кисәкләреннән зурак булуын аңлау.

2.      Дүрт саны дүрт цифрасын белү.

3.      Микъдар һәм тәртип саннарын дөрес куллану, “Ничә?”, “Ничәнче?” сорауларына дөрес җавап бирә белү.

4.      10эчендә янәшәдә  торган саннарны чагыштыру (күрсәтмә материал ярдәмендә) кайсы санның зуррак (кечерәк)булуын белү.

5.      Азрак булган төркемгә бер предметны өстәп һәм күбрәк булган төркемнән бер предметны алып, саннарны тигезли белү.

6.      Күз күреме белән предметларны чагыштыра (озынлыгы, киңлеге, биеклеге, юанлыгы буенча) белү; берсе өстенә икенчесен кую һәм янәшә кую ысулларыннан файдаланып, әлеге чагыштырып әйтелгәннәрнең төгәллеген билгеләү.

7.      Төрле зурлыктагы предметларны 7-10га кадәр чагыштыра (озынлыгы, киңлеге, биеклеге арта бару тәртибендә); белү.

8.      Почмак  hәм почмак төрләрен белү.

9.      Тирә-юндә орентлаша белү (алда , арта, өстә ,аста).

10.   Таныш гелметрик фигураларның кайбер характерлы үзенчәлекләрен (почмакларның, якларның саны; якларның тигез булуы, тигезсезлеге) белү.

11.  Предметларның формасын (түгәрәк, өчпочмаклы, дүртпочмаклы,күп почмаклы) белү.

12.   Вакытка  ориентлашу  (иртә, көндез, кич, төн, бүген ,кичә ,иртәгә) әйтә белү.

13.  Атнаның агымдагы көнен әйтә белү.

      Иҗади сәнгать. Рәсем буенча өченче кварталга  диагностика.

1.      рәсемдә әйләнә-тирәдәге күренешләрне бирә белү (агачлар, кошлар, хайваннар). Кеше фигурасы (кыз сарафаннан)

2.      әдәби әсәрләр буенча сюжетлы композиция төзи белү(йомры икмәк кем белән очрашты. Ике саран аю баласы)

3.      Сүрәтләрне кәгазь битенең бөтен биттә урнаштыра белү

4.      гади сюжетлы рәсем ясый белү.( табигый күренешләр.яңа ел. кышкы көнһ.б)

5.      квадратта розеткада  бизәк төзи белү(ашьяулык, салфетка)

6.      Сәнгать образлары тудырганда, төрле төс һәм төсмерләр куллана белү

7.      декоратив сәнгатьнең теге яки бу төренә туры килгән төсләр сайлый белү.( Хохлама ,городец .гжель )

8.      төсләрне кушып яңа төс ясый белү

9.             кызыл,кызгылт сары,зәңгәр.шәмәхә.коңгырт. кара. ак төсләрне белү

10.         гади сюжетлы рәсем ясый белү.( табигый күренешләр.яңа ел. кышкы көнһ.б)

11.         Хохлама ,городец сәнгат бизәкләрен бизи белү

12.         татар халык бизәкләрен бизи белү(альяпкычта.яулыкта. калфакта)

13.      Халык декоратив-гамәли сәнгать мотивлары буенча бизәкләр төшерә белү; бизәкләр ясау өчен төрле ысул һәм элементлар куллана белү,

иҗади сәнгать әвәләү буенча өченче кварталга  диагностика.

          Элек өйрәнгән алым һәм ысулларны кулланып, төрле формадагы предметларны әвәләп ясауны белү.

Фигураларның пропорцияләрен, торыш һәм хәрәкәтләрен чагылдырып, зур булмаган сюжет композицияләре төзи белү.

Халык уенчыклары мотивлары буенча сүрәтләр тудыру( дымкова .филимонова уенчыклары).

предметларны декоратив элементлар белән бизи белү (әкияти кошчык  дымково мотивы)

савыт-сабаларны әвәләү ысулын белү

сюжетлы композицияләр әвәләгәндә пропорцияләрне дөрес итеп саклый белү.

әкият хикәя сюжетларын әвәли белү (аю һәм камыр малай, төлке һәм куян)

Вак. детальләрне әвәли белү

Әвәләгәндә образның мәгънәлеген чагылдыра белү    (кеше хайан сыннарын хәрәкәттә әвәләргә)

Кисеп ябыштыру буенча өченче кварталга  диагностика.

1. Кәгазьне ерткалау ысулын кулланып   предметларны сурәтләү һәм катлаулы булмаган сюжет композицияләре иҗат итә       белү.(мамыктай йомшак чебиләр,  ау кар,зәңгәр болыт)
2. Берничә геометрик фигураларны берләштерә белү(ике өчпочмактан- квадрат, туры почмаклыктан -полоса) алардан төрле предмет сурәтләре яки декоратив компазицияләр барлыкка китерә белү.
3. Татар орнаметлары белән өс-баш киемнәрен бизи белү.
4. Предметларны бер сызык буйлап(югары ,түбән) бөтен бер биткә (кышкы урман ,самолет оча ,күбәләкләр болында оча)урнаштыра белү.
5. Преметларның төсләрен дөрес сайлый белү.
6. Икегә бөкләнгән кәгаздән симметрик фигуралар кисеп ала белү.(яфраклар,чәчәкләр,күлмәк).
7. Фигуралар кисеп алганда пропорцияләрне дөрес бирә белү.(курчак,өй.машина,кош).

Конструкцияләү

Корылма үрнәген анализлау

Үзе төзеячәк корылманы эшләү этапларын планлаштыру, конструктив чишелешләр табу.

1. Корылманы рәсем буенча төзү.
2. Күмәк эшләү.
3. Кәгазь битен төрле юнәлештә дүрткә бөкләү, әзер өлге буенча эшләү.
4. Кайчы белән дөрес эшли белү.
5. Катлаулы булмаган әйберләрне оригами ысулы белән башкару.
6. Табигый һәм яраксыз материаллардан уенчык һәм сувенирлар ясау.

Уен эшчәнлеге

Партнерлар белән нинди уен уйнаячаклары , кем нинди роль башкарачагы турында фикерләшү; уен кагыйдәләренә буйсыну.

1.      Уенда катнашучыларның санына карап, уенның эчтәлеген киңәйтү.

2.      Уен эчтәлеген баетуга булышлык итүче төрле мәгълүмат чыганакларыннан (кино, әдәбият, сәяхәтләр һ.б.) файдалану.

3.      сәнгатьле бизәлеш элементларын бәяли белү.

Дидактик уеннарда үз мөмкинлекләреңне бәяли белү һәм отылуны кызып китмичә кабул итү.

1. Яшьтәшләренә уен кагыйдәләрен аңлату.

Спектакль караганнан соң актерның (актерларның) уенын, кулланылган сәнгать чараларын һәм постановканың